Menu
In deze TEDx-talk vraagt Jeremy Chapman, musicus en muziekdocent, zich af waar het spel is gebleven in het leren spelen van muziek. Hij houdt een krachtig betoog voor het stimuleren van nieuwsgierigheid en creativiteit in muziekonderwijs, improviseert met het publiek (erg leuk om te zien!) en speelt zelf met zijn gastmusici. Net zoals leren zeggen wat je ergens van vindt, kun je ook leren spelen wat je je ergens bij verbeeldt. Je kunt de TEDx-talk zelf bekijken, of mijn samenvatting (vol spoilers) onder het filmpje lezen. (En dan alsnog besluiten om te kijken). Improvise for Real wordt ook genoemd in deze TEDx-talk.

Heb jij weleens het idee dat je altijd hetzelfde speelt? Dat je niet creatief bent? Dat je niks nieuws kunt verzinnen? Wil je graag meer variatie aanbrengen in je spel? Bekijk dan dit vlog en doe na afloop vooral ook de oefening die uitgelegd wordt. In deze oefening nodig ik je uit om een beroep te doen op je vindingrijkheid. En hierdoor meer variatie in je spel aan te brengen.

"It ain't what you do, it's the way that you do it"

Ben jij je er weleens van bewust wat er in je omgaat tijdens het spelen? Wat je voelt of welke gedachtes je hebt? Let hier eens op tijdens je improvisatie. Speel je moeiteloos? Of is het een worsteling? Ben je bezig met hoe het moet klinken, of sta je open voor wat er op je pad komt? Heb je de lat zo hoog voor jezelf gelegd dat je heel veel moet nadenken tijdens het spelen? Of speel je muziek die je beheerst zodat er ruimte is voor jouw eigen interpretatie? En, vooral, let er eens op of je gevoelens over jouzelf gaan, of over de muziek.

Een vraag die ik inmiddels vaker heb gehoord van cursisten en lezers van mijn blog - luidt: hoe worden mijn ingestudeerde licks onderdeel van mijn spel? De loopjes komen er niet uit wanneer ik een solo speel.

Deze ervaring komt vaker voor dan je denkt. De reden hiervoor is dat bijna elke cursist -die jazz wil leren spelen- teveel informatie in eens tot zich probeert te nemen. Je moet in één keer heel veel informatie onthouden - meestal over licks en ladders - terwijl deze ladders en akkoorden geen werkelijke betekenis voor je hebben. Omdat je nooit de tijd hebt gekregen -of genomen- om de klanken te onderzoeken én te begrijpen hoe het nou écht met akkoorden zit. Er is een wezenlijk verschil tussen enerzijds de klanken op gehoor herkennen (wat vrijwel altijd gepaard gaat met een bepaalde lichaamssensatie) en anderzijds een akkoordenschema proberen te onthouden met behulp van licks en onsamenhangende ladders. Het tweede heeft bovendien weinig te maken met improviseren.

Wat je nodig hebt is een manier van studeren die je leert je eigen stem te vinden. Dit kun je op de volgende manieren oefenen:

Het mag ook misgaan, zonder risico wordt het een stuk minder spannend (altviolist Oene van Geel op jazzhelden.nl)

"Ik blokkeer wanneer ik aan de beurt ben om een solo te spelen. Ik vind het doodeng. Heb je tips voor mij?" Aldus een cursist over zijn grootste uitdaging tijdens de improvisatieworkshop Speel je Vrij. Hij speelt in een big band. En wanneer er een solo in zijn partij zit, speelt hij liever de uitgeschreven versie (die er weleens bij staat in big band partijen) dan dat hij zelf wat moet verzinnen. Ik vroeg hem: wanneer jullie een concert gaan geven, hoe bereid jij je voor op jouw solo? Hoe vaak oefen je jouw improvisatie? Hij bleek dit nog nooit geoefend te hebben. Hij dacht dat dat niet hoefde, omdat improviseren "vrij spel" is. 

Wanneer je een solo op muziek speelt, wil je om te beginnen graag weten in welke toonsoort het stuk staat. Want, ook wanneer een compositie uit een melodie en vele akkoorden bestaat, je onderbewustzijn ordent de klanken van de muziek die jij hoort tot een samenhangend geheel. Dat is onze natuurlijke gewoonte, al ben je je daarvan misschien nog niet bewust.  Ook al begrijp je nog niet precies - of zelfs helemaal niet - hoe het zit met die akkoorden enzo, je kunt de volgende oefening toch al toepassen om op gehoor de verzameling noten vast te stellen waaruit een stuk muziek is opgebouwd.

Ken jij iemand in jouw omgeving die ooit gestopt is met muziekles omdat hij of zij geen zin meer had in saaie etudes en techniekoefeningen? Of heb je wel eens iemand horen vertellen dat hij of zij zichzelf lui vindt en zegt: "Als ik vroeger wat meer doorzettingsvermogen had gehad kon in nu heel goed spelen op mijn instrument."
 
Oefening baart kunst. Dat ben je vast met me eens. Maar, wat vind jij? Moet oefenen zwaar zijn? Moet je afzien en buffelen? Wij westerlingen vinden meestal van wel. Het zit diep in onze cultuur geworteld dat we vinden dat je nu hard moet werken om later beloond te worden door het resultaat. Maar, de technische oefening zelf is niet saai, wij zijn het die de oefening saai máken. Bijvoorbeeld omdat we die oefening uitvoeren zoals we denken dat het hoort. Je hoeft geen saaie oefeningen te doen, maar je moet wel iets oefenen. Maar wát dan? Hoe dan wel?
"Het verschil tussen een goede en een slechte speler is het gemak waarmee iemand speelt." (uit Effortless Mastery - Kenny Werner)
Aan de ene kant heb je techniek: bijvoorbeeld de grepen op je instrument, het gemak waarmee je de noten achter elkaar speelt, en dat binnen allerlei toonsoorten. Aan de andere kant heb je creativiteit: de ideeën die jij hebt, variaties die ontstaan uit jouw brein, het vermogen om dingen om te keren, te veranderen, op een totaal andere manier te benaderen dan je muzikale collega, omdat jullie nou eenmaal niet dezelfde persoon zijn. En deze twee kanten, techniek en creativiteit, heb je beiden nodig wanneer je beter wilt leren improviseren. Ze versterken elkaar: je hebt iets van techniek nodig om jezelf uit te kunnen drukken, en wanneer je improviseert, versterk je je technische vaardigheden door ze in praktijk te brengen.

Stel je voor: je kiest een nieuw instrument om te leren spelen. Vol verwachting en enigszins gespannen ga je naar je eerste les. Tijdens deze eerste les vertelt je docent je dat je over 6 weken je eerste optreden hebt met een orkest. Waaaat....over 6 weken? Maar...., maar...,  je weet nog niet eens hoe je je eerste noten moet spelen, of hoe je een mooie klank uit je instrument kunt krijgen. Laat staan dat je weet waar alle noten zitten. Er zit niets anders op, je zult je door het optreden heen moeten 'faken'.

Dit klinkt niet erg realistisch, en zeker niet motiverend. Het klinkt zelfs best belachelijk, vind je ook niet? En toch...... wordt er op deze manier vaak genoeg lesgegeven als het om improviseren gaat.

"Mijn grootste frustratie is dat ik maar een zeer beperkt muzikaal vocabulaire heb". Aldus Frits in reactie op mijn vraag "Wat is jouw grootste frustratie op het gebied van improvisatie?" In een reeks video's en blogs zal ik een aantal frustraties of problemen van cursisten of lezers van dit blog behandelen. Ook die van jou. Want je bent meestal niet de enige die een probleem ervaart. Ik kom onder mijn cursisten doorgaans veel dezelfde vragen of problemen tegen. Ik geef je daarom graag tips over hoe je jouw improvisatiefrustratie kunt halveren.

Wat is jouw grootste frustratie op het gebied van improvisatie? In een reeks video's zal ik een aantal frustraties of problemen van cursisten of lezers van dit blog behandelen. Ook die van jou. Want je bent meestal niet de enige die een probleem ervaart. Ik kom onder mijn cursisten doorgaans veel dezelfde vragen of problemen tegen. Ik geef je daarom graag tips over hoe je jouw improvisatiefrustratie kunt halveren. (bekijk de video of lees verder).

Alsof je op een feestje komt dat al 80 jaar aan de gang is, en waar jij heel graag wilt meedoen en meepraten. Zó kan het voelen wanneer je wil leren improviseren, of wanneer je verder wilt komen met je improvisaties. Er zijn ZO veel keuzes en mogelijkheden. ZO veel theorie, techniek, vaardigheden, repertoire. Altijd weer mensen die al veel meer kunnen dan jij. Waar moet je in godsnaam beginnen?

Tussen al mijn goedbedoelde blogs en adviezen, online cursussen, lessen en trainingsprogramma’s is er geloof ik één advies dat steeds weer terugkeert. Zowel aan de beginners (die net bij het feestje binnenkomen) als aan de gevorderden (die al heel wat jaren meepraten) en iedereen die daar tussenin zit. Komt-ie:

Wanneer kún je het nou eigenlijk? Wanneer improviseer je nou eigenlijk ‘goed’? Ik denk dat je goed kunt improviseren wanneer je kunt ‘zeggen’ wat je muzikaal te zeggen hebt … op je instrument. In mijn E-book schreef ik al: “Jezelf zijn en jezelf spelen, dát is goed improviseren”. Dus wordt het tijd om jezelf af te vragen: “wat heb ik nou eigenlijk te vertellen?”

Iedereen is in staat zich muziek te verbeelden. Ongeacht het niveau dat je hebt. Improviseren gaat over het zelf creëren en fantaseren van muziek. Jouw instrument is hierbij een verlengstuk van de muzikale stem in je hoofd. Alles wat je kunt zingen, kun je ook (leren) spelen op je instrument. Zingen ja. Of neurieën, hummen. Eng? Misschien. Maar ook de meest eerlijke vorm van muziek maken die er mijns insziens bestaat.

Heb je weleens een gesprek geprobeerd te voeren met iemand die maar niet stopt met praten? Zo'n ein-de-loze woordenstroom waar geen eind aan lijkt te komen? Je gedachten dwalen al gauw af. Je verzint een smoes, dat je nu écht wegmoet omdat je een afspraak hebt ofzo. Om een verhaal goed over te brengen op degene die luistert, is het van belang zijn of haar aandacht vast te houden. Ok. Vertaal dit HELE voorgaande stukje nu eens naar muziek. En leer hoe je met het toevoegen van een geheim ingrediënt je solo's wél impact kunt geven. 

"Ik heb mezelf mijn hele leven van alles aangeleerd door héél hard te werken. Dat werkte alleen niet in de muziek. Daarvoor moet je gewoon muzikaal zijn, dacht ik altijd. En dat ben ik niet. Maar nu blijkt dat ik het tóch kan leren." Aldus Tom, die voor zichzelf 5 privécoachings-sessies boekte bij mij. Aanleiding van deze hartverwarmende uitspraak waren een aantal timing-oefeningen die ik hem leerde. Door deze oefeningen leerde Tom de puls, de hartslag van de muziek te voelen. En kan hij zich wérkelijk verbinden met de muziek. Aantoonbaar resultaat was een staande ovatie van zijn bandleden toen hij tijdens de repetitie een geslaagde solo op de jazzstandard All of Me speelde. En daarbij de weg niet meer kwijtraakte. Ik was zelf ook behoorlijk verbluft door dit snelle resultaat. En dat binnen twee weken na het aanleren van deze eenvoudige oefening.