Menu

Ik blokkeer wanneer ik moet soleren

Het mag ook misgaan, zonder risico wordt het een stuk minder spannend (altviolist Oene van Geel op jazzhelden.nl)

"Ik blokkeer wanneer ik aan de beurt ben om een solo te spelen. Ik vind het doodeng. Heb je tips voor mij?" Aldus een cursist over zijn grootste uitdaging tijdens de improvisatieworkshop Speel je Vrij. Hij speelt in een big band. En wanneer er een solo in zijn partij zit, speelt hij liever de uitgeschreven versie (die er weleens bij staat in big band partijen) dan dat hij zelf wat moet verzinnen. Ik vroeg hem: wanneer jullie een concert gaan geven, hoe bereid jij je voor op jouw solo? Hoe vaak oefen je jouw improvisatie? Hij bleek dit nog nooit geoefend te hebben. Hij dacht dat dat niet hoefde, omdat improviseren "vrij spel" is. 

Een veel voorkomend misverstand is dat je je eigen solo's niet hoeft te oefenen. Omdat je mag doen wat je wilt en vrij bent om je eigen keuzes te maken. Dat laatste klopt wel, maar dat betekent niet dat je improviseren niet kunt oefenen. Geen vrijheid zonder discipline. Zelfs een totaal vrije improvisatie -zonder harmonisch of ritmisch kader - kun je oefenen, zodat je vertrouwd raakt met het 'out of the blue' spelen. En je niet volledig blokkeert wanneer je tijdens een concert een solo moet spelen, terwijl er 200 paar ogen (oren) verwachtingsvol naar je kijken (luisteren).

Er zijn overigens wel mensen die zo'n vrije geest hebben, dat ze totaal onvoorbereid en zonder schroom een presentatie, optreden of solo kunnen geven. Zoals mijn dochter, die het zou kunnen presteren om onvoorbereid een spreekbeurt van 10 minuten te improviseren over een stoel. Kinderen beginnen gewoon, en al experimenterend komen ze wel verder. Volwassenen willen eerst precies uittekenen hoe ze het gaan doen en willen ook bewijzen hebben voordat ze gaan beginnen. Er is angst om iets nieuws aan te gaan, angst voor het onbekende. We zijn geneigd situaties telkens op dezelfde manier aan te pakken. Want dat ging de vorige keer toch ook prima?

Ikzelf bereid mij meestal heel goed voor, omdat ik me juist dán vrij voel om iets totaal onverwachts uit te proberen wanneer ik dat op dat moment passend vind. Voorbereiding geeft vertrouwen. Maar, hoe kun je je eigenlijk voorbereiden op een improvisatie?

Ik geef je graag enkele tips en ben benieuwd of jij deze kunt aanvullen.

  • Heel praktisch en voor sommigen (maar niet voor iedereen!) zeer voor de hand liggend : wanneer je een solo hebt in een repertoirestuk, oefen je deze thuis met een begeleidingstrack van dat stuk. Zoek op YouTube een 'play-along'-versie van het muziekstuk (in de juiste toonsoort!), koop een boek met een begeleidings-CD of knutsel je eigen begeleiding in een programma als iReal Pro. Met deze begeleiding raak je vertrouwd met de klanken van het stuk en voel je je meer zelfverzekerd . Benodigde ingrediënten: verbeeldingskracht en een lekkere lange meespeeltrack. Juist doorgaan wanneer je niks meer weet te verzinnen helpt om een laagje dieper te gaan. En op nieuwe ideeën te stuiten.
  • Oefening in vrijheid: Maak dagelijks een mini improvisatie van 60 seconden met een begin, een midden en een eind. Alles wat er in deze 60 seconden gebeurt, laat je gebeuren. Je keurt niks af en je begint niet opnieuw voordat je 60 seconden voorbij zijn en je een einde hebt gespeeld. (Daarná mag je wel weer zoveel nieuwe improvisaties maken als je wilt). Dat is de enige opdracht. Je bent niet gebonden aan harmonie, ritme, toonsoort, melodie. Dat mág wel, als dat spontaan gebeurt. Maak deze 'vrijplaats' een vast onderdeel van je warming up of afsluiting van je oefensessie. Benodigde ingredienten: humor, een open geest en misschien een stopwatch.
  • Tijdens het concert: het is belangrijk om met jezelf in contact te blijven tijdens een concert. Neem de tijd om tijdens een soundcheck of repetitie op het podium te checken: hoor ik iedereen goed? Hoor ik mezelf goed? Zit/sta ik prettig? Wáár in het programma zit mijn solo? Voel ik mij fijn in de kleding die ik straks aan heb? Tijdens het spelen houd je je eigen grenzen in de gaten. Houd je niet van risico's, ga dan ook niet plotseling dingen doen die je nog nooit geprobeerd hebt. (Vaak het gevolg van gedachten als 'vinden ze het wel goed, wat ik doe'?) Ben je juist avontuurlijk ingesteld, gun jezelf de ruimte en de tijd om te experimenteren. Benodigde ingredienten: zuurstof! Vergeet vooral niet adem te halen. Vóór, tijdens en na je solo.

Ik ben benieuwd: hoe bereid jij je voor op je solo's die je tijdens een concert geeft? Laat het weten in het reactieveld.

Reacties  

#7 Wopke Tabak 30-03-2017 19:05
Leren improviseren is een eeuwigdurend proces, maar het voordeel is ook dat het op ieder niveau leuk is en goed kan klinken. Ik speel dan piano en keyboard. Soms zet ik een stuk muziek op en speel mee zonder geluid om het letterlijk ritmisch in de vingers te krijgen. Dan later ga ik me op de noten concentreren. Speel altijd in je hoofd naar iets toe, maak een verhaal, herhaal themaatjes etc. vraag en antwoord.
Citeer
#6 Ben 30-03-2017 12:42
Tot voor kort speelde ik mijn solo's (alt sax) altijd onvoorbereid. Ik merk dat het voorbereiden van een solo toch wel belangrijk is, vooral van nieuw repertoire. De cursus "echt improviseren" heeft me al veel gebracht. Vooraf bepalen van toonsoort, soms mineur en majeur in één stuk, is handig om vooraf te oefenen. Tijdens mijn solo’s kan ik me goed afsluiten, eigenlijk gaat dat vanzelf. Ik zit dan in het nummer en luister alleen, dus ik denk dan nergens aan en grijp dan vaak de juiste tonen, hoewel ik vooraf niet weet wat ik ga doen en als het niet klinkt doe ik het nog een keer net als Roger Niesten. Maar vaak hoor ik dat het goed of zelfs ontroerend klonk. Misschien helpt het me omdat ik ook kan mediteren. Het nadeel van afsluiten is dat ik vaak niet meer hoor waar ik zit in een stuk, terwijl de gitaristen vaak ingestudeerde solo’s spelen en staan te springen om hun ding te doen. Maar al doende leer ik steeds weer wat bij.
Citeer
#5 Frank Planjer 30-03-2017 10:46
Ik maak me de basismelodie waarop ik improviseer erg eigen, eindeloos desnoods. Dan kan ik altijd terugvallen op deze kapstok. Vooraf nog even de betreffende toonladder(s) inblazen en dan er het beste van hopen. De eerste keren niet te virtuoos, lange tonen zijn ook mooi
Citeer
#4 Jelske Hoogervorst 30-03-2017 10:31
Wat een superfijne tips! Dank jullie wel.
Citeer
#3 Roger Niesten 30-03-2017 09:45
Als ik een solo in een stuk krijg (bij een band), probeer ik veel versies op youtube te vinden ter inspiratie en 1 versie met een (enigszins) vrij stuk in de toonaard van die solo. Daar ga ik dan in mijn oefenruimte experimenteren welke tonen waar passen (en welk effect hebben). Dan op repeat en maar blijven proberen. Dus combi van de eerste 2 tips.

Wat tips om "foutjes" op te lossen:
1) een verkeerd gekozen toon, even later weer gebruiken in dezelfde setting ("twee keer kan geen toeval zijn... " denkt het publiek dan)
2) ben je de draad helemaal kwijt, kun je altijd chromatisch omhoog of omlaag totdat het weer "past" en van daaruit verder.
3) ken je het stuk nog niet, gebruik 1 of 2 tonen en gebruik die op ritmische manieren en probeer langzaam uit te breiden naar meer tonen.

Ik hoop dat de lezers wat hebben mijn toevoegingen :-).

Groeten,
Roger
Citeer
#2 Frits 30-03-2017 09:45
Met soleren heb ik een haat-liefde verhouding. Fris van de lever soleren kan ik eigenlijk niet. Ik speel(de ) vooral in coverbands en dan studeerde ik de solo van de plaat in. Denk aan Let' s Stick Together en aan Unchain My Hart. Veder hielp het me om de melodie van de tune uit het hoofd te leren spelen en daarbij goed naar de begeleidende accoord-instrumenten te luisteren. Mijn solos waren vaak melodische- en ritmische variaties op de melodie.
Citeer
#1 Cynthia Mulder 30-03-2017 09:09
Heel herkenbaar. Toen ik pas begon durfde ik zelfs op de oefenavond niet te soleren. Pure angst dat ik iets verkeerd zou doen. Ik heb hier heel wat drempels moeten overwinnen.
Inmiddels ben ik een aantal jaren verder en maakt het mij niet zoveel meer uit. Tijdens oefenavonden heb ik zoveel vertrouwen dat ik soms de mij bekende solo's los laat en wat nieuws probeer. Bij optredens speel ik meestal wat er geoefend is.
Citeer