Menu

De vier voordelen van een tonale benadering van muziek

Muziek is relatief. Daarmee bedoel ik dat we klanken van muziek die we horen niet beoordelen op hun absolute toonhoogte, maar op de context waarin we die klank horen. Bijvoorbeeld, een G klinkt heel consonant (en ontspannen) als kwint van een C akkoord, maar heel dissonant (en heel spannend) in de toonsoort van F#, waar het de verlaagde tweede toon is. En door die tonale context krijg jij bij een bepaalde klank een bepaald gevoel, zoals spanning, of ontspanning. Die context van de klank wordt gevormd door de toonsoort van de muziek. Dus als ik jou iets wil leren over de klank en functie van een noot die je in je improvisatie speelt, dan hebben wij samen een taal nodig die elke noot beschrijft in zijn muzikale, tonale context. Wanneer je leert improviseren met die tonale taal zal dat jouw leerproces versnellen. Er zijn namelijk een aantal voordelen van zo'n tonale benadering. (lees meer...)

Maar eerst, wat is zo'n 'tonale benadering' nou precies?

Onze muziek notatiesysteem maakt gebruik van absolute notennamen, zoals F#, of Bb. Dit werkt perfect in bijvoorbeeld een orkest of in een bigband, waar iedereen precies moet weten welke noot hij of zij moet spelen. Maar het notatiesysteem geeft niet aan wat de rol van een noot is binnen de muziek. Je kunt het natuurlijk wel afleiden of uiteggen met behulp van enkele analytische tussenstappen. Maar zo'n analyse brengt je over het algemeen niet dichterbij het gevoel dat je bij de muziek zélf krijgt. Een tonale benadering beschrijft elke noot in relatie tot de toonsoort van de muziek. Het systeem dat je hiervoor kunt gebruiken is de majeur toonladder, waarin elke noot wordt beschreven door een tonaal nummer. Dit nummer geeft de positie van een toon aan in relatie tot de toonsoort van de muziek. In de toonsoort D bijvoorbeeld, is de F# noot 3, en de F is b3, of een verlaagde 3. 

De 4 voordelen van een tonale benadering van muziek

Echt Improviseren maakt gebruik van de Improvise for Real methode, waarin je die tonale nummers gebruikt om muziek te studeren. Op zich is deze tonale benadering niet nieuw, het is zelfs al eeuwenoud. Heel veel methodes gebruiken nummers of toontrappen, omdat het de enige manier is om de functie van elke noot te beschrijven. En dat heeft zo zijn voordelen. Dit zijn 4 voordelen van het leren van een tonale benadering:

BuegelDirk klein

  1. Het maakt muziektheorie minder geheimzinnig. Elk muzikaal idee kan in élke toonsoort uitgedrukt worden. Er zijn 12 toonsoorten. Wanneer je vastzit aan de taal van de notennamen, dan betekent dit dat je elk muzikaal idee of concept 12 keer moet leren. Bovendien zie je de relatie tussen de noten niet wanneer je denkt in absolute namen zoals F# of Bb (en heb je naar alle waarschijnlijkheid moeite de noten van een loopje, motief of melodie te onthouden). Maar wanneer je je aandacht richt op de tonale nummers, zie je de onderlinge tonale relaties heel duidelijk. Je verplaatst als het ware je muzikale denken naar een dieper gelegen niveau. En je hoeft elk muzikaal idee, concept of melodie slechts 1 keer (in plaats van 12 keer!) te leren. 
  2. Je kunt melodieën en akkoorden op gehoor leren herkennen! Een vaardigheid waar veel muzikanten mee worstelen, of van dromen. De tonale taal leren is essentieel voor het op gehoor leren herkennen van akkoorden en melodieën. Het akkoord op noot 1 klinkt altijd als een akkoord op noot 1, of het nou Gb majeur7, E majeur 7 of C#majeur 7 is. Bovendien, wanneer je namen hebt voor de akkoorden en de tonen in relatie tot de toonsoort, heb je ook plotseling namen voor de lichaamssensaties die je voelt wanneer je naar muziek luistert. Een magisch proces!
  3. Het lost je transponeerprobleem op. Een van de grootste uitdagingen die musici hebben is het ter plekke spelen van een muziekstuk of liedje in een andere toonsoort. Stel je voor dat je in een band speelt, en de nieuwe zanger of zangeres vraagt of één van de liedjes een toon lager gespeeld kan worden. Want anders is het te hoog om te zingen. Je moet stoppen, nadenken, rekenen, voortekens veranderen. Deze berekeningen kun je niet ter plekke doen. Maar wanneer je de melodieën en akkoorden van het liedje hebt geleerd en geoefend in hun tonale relatie, dan kun je deze in elke toonsoort spelen. Een voorbeeld. Wat zijn de vier eerste noten van Autumn Leaves? Wanneer je de melodie hebt geleerd met de absolute notennamen in de toonsoort van G, dan luidt je antwoord E, F#, G, C. Maar als je de melodie hebt geleerd met de tonale nummers, dan zijn de eerste vier noten van de melodie 6, 7, 1 en 4. Met deze kennis kun je je in elke toonsoort oriënteren en kun je de melodie eenvoudig transponeren naar de toonsoort die de zanger of zangeres zojuist heeft voorgesteld.
  4. Het stelt je in staat om te improviseren vanuit jouw verbeelding. Muzikanten die hebben geleerd om te improviseren met behulp van licks en formules, kunnen hun hele leven doorspelen zonder ook maar te overwegen om vanuit hun verbeelding te spelen. Maar bij Echt Improviseren is jouw verbeelding nou juist het belangrijkste uitgangspunt van improviseren. En wanneer je de klanken herkent die je hoort, herken je ook de klanken die je je verbeeldt. En je kunt stap voor stap leren hoe je de klanken van je verbeelding vertaalt naar je instrument. 

Het denken in tonale nummers heeft mijn eigen manier van spelen compleet veranderd. Ik heb het idee alsof ik de binnenkant van muziek begrijp, voel me constant verbonden met het gevoel dat muziek mij geeft en ben regelmatig betoverd door muziek. Ik nodig je van harte uit om het zelf eens te proberen. Zo geef ik regelmatig een inleidende groepscursus om kennis te maken met de methode van Improvise for Real. Meer kun je vinden op deze pagina: Bliksemstart met IFR! 

Tot slot nog een muzikaal voorbeeld. In onderstaand vlog laat ik je één van de Improvise for Real oefeningen zien en horen: door een akkoordcombinatie navigeren met gebruik van de 'tonal map'. Deze tonal map biedt een soort routekaart hoe je op een melodische manier over harmonie kunt spelen. Happy jamming!